Dr. Hanrie Bezuidenhout – Skoleondersteuningsentrum
Ons nuwe werklikheid word dikwels gekenmerk deur voortdurende verandering, onvoorspelbaarheid en kompleksiteit. Per definisie leef ons in ‘n wêreld wat onseker is. Vir baie ouers en onderwysers kan dit oorweldigend wees om te besin oor watter vaardighede kinders moet ontwikkel om nie net in die toekoms te oorleef nie, maar werklik te floreer.
Basiese vaardighede soos lees, skryf, wiskunde en probleemoplossing sal altyd die grondslag van goeie onderwys vorm. Hierdie vaardighede stel kinders in staat om te kommunikeer, krities te dink en ‘n sinvolle bydrae tot hul gemeenskappe te lewer. Die wêreld waarin ons kinders grootword, vereis egter dat ons ook toenemend aandag gee aan vaardighede wat hulle toerus om lewenslank te leer, aan te pas en voortdurend te ontwikkel. Dit sluit nie net geletterdheid en syfervaardigheid in nie, maar ook data- en digitale geletterdheid, fisieke en geestelike gesondheid, asook sterk sosiale en emosionele vaardighede.
Toekomsgerigte ontwikkelingsvermoëns berei kinders voor om in ‘n toenemend komplekse en vinnig veranderende wêreld te floreer. Die pas waarteen tegnologie, die werksomgewing en die samelewing verander, vereis dat kinders dikwels terselfdertyd moet aanpas én presteer. Aanpasbaarheid, veerkragtigheid en die vermoë om uitdagings en krisisse te hanteer, is daarom nie meer uitsonderlike vaardighede nie, maar deel van die alledaagse lewe.
Wanneer ons kinders toerus om onsekerheid met selfvertroue te hanteer en verandering te omarm, stel ons hulle in staat om vernuwende oplossings vir toekomstige uitdagings te ontwikkel. Sukses in die toekoms hang nie slegs af van wat kinders weet nie, maar veral van hoe hulle dink, optree, met ander saamwerk, hul waardes uitleef en by ‘n voortdurend veranderende wêreld aanpas. Daarom noem ek in hierdie artikel vier groepe vaardighede waarop ons doelbewus in kinderontwikkeling behoort te fokus.
Die eerste groep is kognitiewe en leervermoëns. Hierdie vermoëns stel kinders in staat om kennis te verwerf en toe te pas deur kritiese denke, kreatiwiteit, nuuskierigheid, probleemoplossing, reflektiewe denke en kognitiewe aanpasbaarheid. Dit help kinders om lewenslange leerders te word wat nuwe uitdagings met selfvertroue en insig kan aanpak.
Die tweede groep fokus op selfgerigte leer en persoonlike ontwikkeling. Deursettingsvermoë, selfstandigheid, selfregulering, inisiatief, veerkragtigheid en die vermoë om onsekerheid te verdra, is vandag ononderhandelbaar. Hierdie vaardighede help kinders om die toenemende eise van die lewe te bestuur, verantwoordelike besluite te neem en ‘n gesonde balans tussen hul persoonlike lewe en hul skool- of werksverpligtinge te handhaaf.
Die derde groep, sosiale en verhoudingsintelligensie, berei kinders voor om konstruktief met ander saam te werk. Empatie, deernis, konflikhantering en effektiewe kommunikasie vorm die grondslag van gesonde verhoudings, inspirerende leierskap en suksesvolle spanwerk. Hierdie vaardighede stel kinders in staat om saam met ander probleme op te los en positief tot hul gemeenskappe by te dra.
Die vierde groep vaardighede lê klem op die vorming van kinders se karakter, waardes en etiese kompas. Integriteit, respek, verantwoordelikheid, morele intelligensie—die vermoë om tussen reg en verkeerd te onderskei—en ‘n sterk identiteit in Christus vorm die grondslag van verantwoordelike burgerskap. Hierdie waardes help kinders om besluite te neem en met wysheid en deernis in ‘n komplekse wêreld op te tree.
Die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) som die ontwikkeling van hierdie vaardighede treffend in die OECD Learning Compass 2030 (https://www.oecd.org/en/data/tools/oecd-learning-compass-2030.html) op.
Die kompas illustreer hoe kennis, vaardighede, waardes en gesindhede saamwerk om kinders voor te berei vir die toekoms. Volgens die OESO behoort kinders vermoëns te ontwikkel wat hulle in staat stel om nuwe waarde te skep, verantwoordelik op te tree, uitdagings en spanning te hanteer en die wêreld om hulle positief te beïnvloed. Hierdie vermoëns vorm deur ‘n voortdurende leerproses waarin vooruitskouing, aksie en refleksie mekaar voortdurend versterk. Namate kinders leer om vooruit te dink, doelbewus op te tree en oor hul ervarings te reflekteer, ontwikkel hulle voortdurend hul denke, oordeel en optrede.
Wanneer ons oor toekomsvaardighede besin, beteken dit nie dat al hierdie vaardighede nuut is nie. Kreatiwiteit, deursettingsvermoë, integriteit, empatie en verantwoordelikheid was nog altyd belangrik. Die verskil is dat hierdie eienskappe in die verlede dikwels op ‘n meer natuurlike wyse binne gesinne, gemeenskappe en die alledaagse lewe ontwikkel het en dat daar nou bykomende topassings in ‘n datagedrewe digitale wêreld vereis word. Vandag leef ons in ‘n wêreld waarin tegnologie, veranderende gesinsdinamika en die tempo van die lewe minder geleenthede vir hierdie natuurlike ontwikkeling bied. Daarom kan ons nie meer aanvaar dat kinders hierdie vaardighede vanself sal aanleer nie. Ons moet dit doelbewus, sistematies en in vennootskap tussen huis, skool en gemeenskap ontwikkel. Wanneer ons dit doen, berei ons kinders nie net voor vir die beroepe van môre nie, maar rus ons hulle toe om met karakter, ywer en hoop die toekoms te kan aanpak.